Giữa những bộn bề của kỷ nguyên số và văn hóa công sở hiện đại đầy tính cạnh tranh, nhất là từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, việc quản trị hiện đại thường được định nghĩa bằng các chỉ số chuyên nghiệp và phúc lợi thì đâu đó vẫn có một số môi trường làm việc âm thầm tồn tại và tỏa sáng tại một vùng miền núi biên giới: Môi trường "Gia đình công sở" không chỉ là niềm an ủi, động lực cốt lõi để cán bộ, công chức bám cơ sở mà còn là một trạng thái tâm lý, một cơ chế tự thích nghi của con người trước hoàn cảnh khắc nghiệt. Nơi làm việc của các cơ quan khối Đảng, Đảng ủy xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang là “Một gia đình” như thế.
Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy và lãnh đạo văn phòng Đảng ủy đi thôn nắm tình hình.
Tại các xã vùng sâu, vùng xa, ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân thường rất mong manh. Vấn đề này càng được thể hiện rõ nét hơn sau khi hệ thống chính trị đang thực hiện vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khi cấp huyện không còn, cán bộ xã giờ đây dù các vị trí khác nhau, đến từ nhiều địa phương khác nhau song đều tìm thấy nhau ở sự đồng cảm, chia sẻ khi được sống chung với nhau như một gia đình "Gia đình công sở". Điều này được hình thành bởi sự giao thoa của một chủ trương lớn mang tính lịch sử, từ đó đã gắn kết các thành viên trong một tập thể với nhau tạo nên một hệ sinh thái tinh thần cực kỳ bền vững từ những điều đơn giản: Bữa cơm tập thể, những buổi đi thôn, những buổi chiều cùng nhau nhổ cỏ, xới đất để trồng rau, trồng hoa, quét dọn vệ sinh…. Giúp giảm thiểu áp lực tâm lý, ngăn chặn sự cô lập và tạo ra một môi trường làm việc tràn đầy lòng tin. Khi cán bộ sống và làm việc như một gia đình, họ dễ dàng thiết lập được mối quan hệ "huyết thống tinh thần" với nhân dân, giúp xóa bỏ rào cản giữa quyền lực hành chính và phong tục tập quán.
Các đồng chí Thường trực Đảng ủy tham dự Hội nghị công bố quyết định về công tác cán bộ tại xã
.Ông Đỗ Quốc Hương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Sà Phìn, Tuyên Quang chia sẻ: Dù đã trải qua nhiều cương vị, địa bàn công tác, từ cơ sở lên tỉnh rồi trở lại cơ sở, đã từng sinh hoạt tập thể, ở một mình rồi lại sinh hoạt tập thể nhưng tôi cảm nhận rất rõ nét sự ấm áp, sẻ chia của các anh, em cán bộ công chức và bà con nơi đây, nó giống như gia đình thứ hai của tôi khi giữa thủ trưởng, nhân viên và bà con không còn khoảng cách, tạo cho tôi điểm tựa tinh thần rất lớn khi mình là người đứng đầu một địa phương.
Thực tế cho thấy, những ngày đầu khi mới làm việc cùng nhau – hai cấp khác nhau (Cán bộ xã, cán bộ huyện) đã có những khoảng cách, đặc biệt sự tự ty của cán bộ xã trước đây khi làm việc chung cùng cán bộ ở huyện về đã tạo ra một “khoảng trống không lời” mà ai cũng e dè, tránh né: Bố trí phòng nghỉ, phòng làm việc, bàn ăn, vị trí ngồi họp….Thì một nhóm cán bộ, công chức cấp xã cũ luôn chủ động “tự nhận cùng nhau” – Điều tưởng chừng như đơn giản nhưng đằng sau đó là một sự xa cách không nói thành lời. Nhưng với sự tinh ý của người lãnh đạo quản lý, nhất là người được giao phụ trách thì đây là một bước vô cùng quan trọng để “khoảng trống không lời” trong cơ quan, tập thể không còn nữa khi vận dụng linh hoạt giữa tình cảm cá nhân và nguyên tắc tập thể. Và như vậy sự “tự nhận” sẽ mặc nhiên chuyển thành sự bố trí, sắp xếp của cơ quan tổ chức: Chỗ nghỉ, phòng làm việc, bàn ngồi bếp ăn, vị trí ngồi họp…. sau một thời gian thấy rằng chưa hợp lý, cần phải được sắp xếp bố trí lại khoa học, hài hòa vừa đảm bảo phát huy tối đa công năng, vừa đảm bảo quá trình làm việc, sinh hoạt được trao đổi, nắm bắt tâm tư, nâng cao hiệu quả công việc…. Và tất nhiên lãnh đạo, người đứng đầu sẽ là người chủ động đầu tiên làm những việc đó trước, bằng những thay đổi đơn giản từ việc ghé vào ngồi ăn cùng mâm với anh em, cùng anh em xách nước tưới rau, hoa đến dọn mâm, rửa bát…
Từ đó đã tạo ra một môi trường làm việc gần gũi, thân thiện, giảm thiểu áp lực tâm lý, ngăn chặn sự cô lập và tạo ra một môi trường làm việc đầy lòng tin.
Bà Cao Thị Triểu, công chức Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy xã Sà Phìn, nguyên Chủ tịch Hội phụ nữ xã Sảng Tủng (Trước sáp nhập) cho biết: Bản thân tôi là cán bộ cấp xã đã nhiều năm, cũng từng được làm việc, sinh hoạt tập thể tại xã Sảng Tủng trước đây. Khi mới được làm việc với các anh, chị ở các xã khác đến, nhất là các anh, chị ở Huyện về, tôi rất ngại và tự nhận thấy mình luôn thấp hơn các anh chị một bậc, thời gian đầu tôi không giám ở lại để sinh hoạt tập thể cùng mọi người, buổi trưa thì lang thang khi thì ăn cái bánh rán, bánh mì nguội ngắt mang theo từ sáng, khi thì ăn gói mì tôm ngâm nước nóng tại phòng làm việc, đi về một mình bằng chiếc xe máy cá nhân. Nhưng sau một tháng qua sự thăm hỏi, động viên sắp xếp của lãnh đạo, tôi đã thay đổi cách nghĩ và sinh hoạt của mình. Giờ tôi cảm giác như mình đang sống trong một gia đình thứ hai, có những ngày nghỉ cuối tuần, hoặc nghỉ lễ dài tôi thấy thiếu vắng mọi người ở cơ quan trong những bữa cơm của gia đình. Tôi mong mình được gắn bó, làm việc với các anh chị như bây giờ.
Thời gian đầu trong các buổi họp hầu như cán bộ, công chức không có ý kiến, nội dung gì đưa ra cũng “nhất trí” hết, theo đó cũng không chủ động được công việc của mình, làm việc với một tâm thế “làm cho qua, giao gì làm đó”, có những việc biết mà không nói, nói ra sợ đồng chí, đồng nghiệp hoặc lãnh đạo đánh giá này, kia….Qua vài lần những “trầm ngâm, suy tư” của một số cán bộ thể hiện trên gương mặt khiến người đứng đầu phải gợi mở, phải chủ động bắt đầu bằng những câu hỏi trao đổi thuộc lĩnh vực như một sự khẩn cầu cần được biết, cần được học tập đại khái như “Chúng ta được Đảng phân công làm việc cùng nhau, mỗi người một vị trí khác nhau nhưng chúng ta đang công tác cùng một địa bàn. Các đồng chí ở xã cũ có rất nhiều kinh nghiệm thực tiễn, hiểu biết phong tục tập quán, tiếng nói, đặc điểm tâm lý của người dân, còn chúng tôi ở huyện về còn nhiều bỡ ngỡ nhưng có thể có kinh nghiệm về chuyên môn, đề nghị chúng ta cùng học hỏi, trao đổi lẫn nhau, giúp đỡ nhau vì nhân dân…” và thế là từng ý kiến, từng ý kiến được trình bày về các vấn đề có liên quan đến công tác lãnh chỉ đạo, thực hiện trong toàn xã, kết quả, vướng mắc, giải pháp, phương hướng…..Đến nay Ban xây dựng Đảng đã biên tập được 02 nội dung hướng dẫn chi bộ cơ quan, chi bộ thôn về nhiệm vụ theo hình thức “Văn bản một trang” dễ nhớ, dễ hiểu; hướng dẫn cập nhật, ghi chép sổ sách theo quy định của Đảng cho các chi bộ; tổ chức sinh hoạt mẫu để các chi bộ cùng được dự quan sát, theo dõi và cho ý kiến, đánh giá chấm điểm; Mặt trận Tổ quốc các đoàn thể hướng dẫn chuyên môn bằng những đầu việc cụ thể cho các thôn, hướng dẫn sổ, sách, ghi chép các nhiệm vụ của thôn từ thực tế công việc hàng tháng, quý và năm; kêu gọi giúp đỡ các đoàn viên, hội viên bằng những phần việc cụ thể thiết thực, ý nghĩa; Thứ bảy hằng tuần một nhóm anh, em trong các cơ quan khối Đảng cùng nhau đi thôn để hỗ trợ bà con nhân dân thôn Lao Xa học viết chữ, đọc chữ, hướng dẫn dọn dẹp nhà cửa ngăn nắp, vệ sinh, cập nhật các thông tin cơ bản, cần thiết qua điện thoại thông minh…
Cán bộ, Đảng viên tham gia lao động cùng nhân dân.
Tuy nhiên, cái gì cũng có hai mặt của nó. Khi môi trường làm việc quá thiên về tình cảm gia đình, người quản lý, lãnh đạo dễ rơi vào sự "nể nang", mà khi đã nể nang thì thường ngại nói ra những sai sót vì sợ mất lòng anh em. Từ đó việc phê bình những sai sót trong chuyên môn đôi khi trở nên khó khăn vì sợ mất lòng. Mặt khác, việc coi cơ quan như gia đình chứa đựng những rủi ro như: Sự suy yếu của tính kỷ luật, vì đôi khi "Tình" lấn át "Lý", tâm lý nể nang, xuê xoa trước sai phạm của "người nhà" dẫn đến sự trì trệ và thiếu động lực để phát triển chuyên môn; sự chồng lấn vai trò, việc thiếu ranh giới giữa đời tư và công việc có thể dẫn đến những mâu thuẫn cá nhân làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công vụ, tạo ra một môi trường "gia đình độc hại" nếu người đứng đầu không đủ tầm để cầm lái.
Để phát huy giá trị nhân văn nhưng vẫn đảm bảo hiệu năng của bộ máy, cần thực hiện chiến lược quản trị song hành
1. Thiết lập "Hệ giá trị gia đình" bên trong cơ quan, “Người đứng đầu phải gương mẫu, nói đi đôi với làm….lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị làm thước đo chủ yếu để đánh giá năng lực” [1]
Để nhân viên coi cơ quan là nhà, lãnh đạo phải là người đầu tiên thấu cảm với những nỗi lo riêng của từng cán bộ (chuyện vợ, chồng con, cái xa cách – phân tán tình cảm, kinh tế gia đình). Khi lãnh đạo chia sẻ với nhân viên như người thân, nhân viên sẽ cống hiến bằng tinh thần của người chủ gia đình.
Tại nơi mà ranh giới giữa cái "Tình" và cái "Lý" dễ bị trộn lẫn, người đứng đầu phải đóng vai trò là trọng tài công tâm, phải công bằng và bao dung. Sự công bằng của người "anh cả" giúp triệt tiêu mầm mống của sự đố kỵ, giữ cho không khí gia đình luôn lành mạnh và đoàn kết.
2. Là nhịp cầu thấu cảm, khi lãnh đạo "cùng ăn, cùng ở, cùng làm" với cấp dưới, cùng chia sẻ nhân dân, người đứng đầu phải là tấm gương sáng nhất trong việc "hòa sắc văn hóa"
Người lãnh đạo xuất sắc là người sẵn sàng rời bỏ bàn làm việc để xuống tận thôn, vào tận nhà, lên tận nương, tự mình xóa bỏ rào cản hành chính …. Sự gần dân không phải là những chuyến thăm hỏi hình thức, mà là khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ của bà con, hiểu được những tập tục, những điều kiêng kỵ và cả những trăn trở trong đời sống thường nhật của họ.
Thấu hiểu bằng trái tim, sẻ chia bằng hành động, khi biết buồn với cái buồn của cấp dưới, đau với nỗi đau của người dân, khi đó cấp dưới, bà con nhân dân sẽ không còn khoảng cách là “Ông lãnh đạo, bà lãnh đạo” mà sẽ là “Bí thư, Chủ tịch nhà mình”. Một khi đã trở thành "người nhà", mọi chủ trương, chính sách của cấp trên sẽ được cán bộ, đảng viên và nhân dân đón nhận, thực hiện tốt.
3. Chuyển hóa niềm tin thành hiệu quả thực thi có tác động trực tiếp đến hiệu quả công việc của cả tập thể
Uy tín cá nhân của người lãnh đạo đối với cán bộ, công chức, đối với các bí thư chi bộ, trưởng thôn, trưởng ban công tác Mặt trận và các đoàn thể và nhân dân chính là "nguồn lực mềm" cực kỳ quan trọng. Khi người đứng đầu nhận được sự ủng hộ của nhân dân, áp lực công việc lên đội ngũ nhân viên sẽ giảm đi đáng kể.
Tạo ra văn hóa "Trọng dân" cho cấp dưới qua hành động thực tế, người đứng đầu truyền đi thông điệp: Phục vụ nhân dân không phải là ban ơn, mà là trách nhiệm của người con đối với gia đình lớn. Điều này giúp định hình đạo đức công vụ của cán bộ trẻ ngay từ những ngày đầu đến cơ sở.
Môi trường làm việc "Gia đình công sở" trong thời buổi yêu cầu đòi hỏi tính quản trị chuyên nghiệp cao như hiện nay là cần thiết. Đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới nhiều dân tộc thiểu số cùng sinh sống nên được quan tâm định hướng đúng để phát huy. Nếu được quản trị tốt, đây chính là mô hình ưu việt nhất để chuyển hóa những khó khăn thách thức thành sức mạnh nội sinh, biến mỗi cơ quan tại vùng biên cương trở thành một pháo đài văn hóa, vừa vững chãi về chuyên môn, vừa ấm áp tình nhân văn. Bởi lẽ nơi đây, người đứng đầu không chỉ nắm giữ quyền lực và con dấu mà còn nắm giữ "ngọn lửa" của tập thể. Một người lãnh đạo biết "cúi mình gần dân" và "mở lòng với đồng nghiệp" sẽ biến đơn vị thành một khối gắn kết không thể tách rời.
Tác giả: Lý Thị Kiên, Đảng ủy xã Sà Phìn
